Podział majątku wspólnego jest możliwy po ustaniu wspólności majątkowej, także gdy nastąpiło to przed rozwodem. Punktem wyjścia są równe udziały małżonków, ale najpierw trzeba ustalić, które składniki rzeczywiście należą do majątku wspólnego.
Co jest wspólne, a co pozostaje osobiste?
Nie wszystko nabyte w czasie małżeństwa staje się wspólne. Kodeks rodzinny i opiekuńczy rozróżnia majątek wspólny oraz majątki osobiste. Do osobistego zalicza się m.in. przedmioty nabyte przed powstaniem wspólności, a co do zasady także odziedziczone lub otrzymane w darowiźnie, chyba że spadkodawca lub darczyńca postanowił inaczej.
Wspólność może ustać wskutek prawomocnego rozwodu, ale również z innych przyczyn, np. zawarcia umowy o rozdzielności majątkowej. Data jej ustania jest istotna dla ustalenia składu majątku i dalszych rozliczeń.
Czy wina w rozwodzie oznacza mniejszy udział?
Nie automatycznie. Zasadą są równe udziały. Ustalenie nierównych udziałów wymaga ważnych powodów oraz oceny stopnia przyczynienia się każdego z małżonków do powstania majątku. Nie chodzi wyłącznie o porównanie wysokości pensji.
Artykuł 43 § 3 k.r.o. nakazuje uwzględniać także osobistą pracę przy wychowaniu dzieci i prowadzeniu wspólnego gospodarstwa domowego. Trwonienie majątku może mieć znaczenie, lecz wymaga udowodnienia i oceny w kontekście całej sprawy.
Jak można dokonać podziału?
Możliwy jest podział umowny albo sądowy. Przy umownym podziale obejmującym nieruchomość wymagana jest właściwa forma aktu notarialnego. W sądzie można rozważać podział składników, przyznanie rzeczy jednej osobie ze spłatą drugiej albo sprzedaż i podział uzyskanej kwoty.
Wniosek do sądu rejonowego o podział majątku po ustaniu wspólności podlega opłacie 1000 zł. Jeżeli zawiera zgodny projekt podziału, opłata wynosi 300 zł. To opłata od wniosku, a nie pełny koszt postępowania: mogą dojść np. wydatki na opinię biegłego.
Nakłady, kredyt i korzystanie ze wspólnego mieszkania
Osobnego rozliczenia mogą wymagać nakłady między majątkiem osobistym a wspólnym, budowa domu na gruncie jednego małżonka oraz rozliczenia spłat. Podział majątku sam w sobie nie zwalnia kredytobiorcy z zobowiązania wobec banku.
Jeśli jedna osoba wyłącza drugą ze współposiadania wspólnej rzeczy, może pojawić się roszczenie o wynagrodzenie za korzystanie z majątku przez byłego małżonka. Wymaga ono osobnego sformułowania i wykazania.
Przy przygotowaniu do postępowania warto uporządkować różnice między stroną procesu a uczestnikiem sprawy nieprocesowej. Jeśli rozważasz porozumienie dotyczące rozliczeń, przeczytaj także, co sprawdzić przed podpisaniem ugody.
Najczęstsze pytania
Czy można podzielić majątek przed rozwodem?
Tak, jeżeli wcześniej ustała wspólność majątkowa, np. wskutek ustanowienia rozdzielności. Podział w czasie trwania wspólności ustawowej jest co do zasady niedopuszczalny.
Czy opieka nad dziećmi liczy się przy ocenie wkładu w majątek?
Tak. Ustawa nakazuje uwzględnić osobistą pracę przy wychowaniu dzieci i w gospodarstwie domowym.
Czy opłata 300 zł przysługuje przy samym zgodnym wniosku o rozpoczęcie sprawy?
Obniżona opłata wymaga zgodnego projektu podziału majątku. Sama zgoda na prowadzenie sprawy nie jest tym samym.
Czytaj także
- Wyłączne korzystanie ze wspólnego majątku
- Alimenty, rozdzielność i mediacja
- Prawo rodzinne i spadkowe — zakres pomocy PGM Adwokaci
Podstawy prawne i źródła
- Kodeks rodzinny i opiekuńczy: art. 31, 33, 35, 43, 45–47
- Ustawa o kosztach sądowych w sprawach cywilnych: art. 38
- Kodeks postępowania cywilnego: art. 566–567
Materiał ma charakter informacyjny. Zastosowanie przepisów zależy od okoliczności sprawy oraz daty zdarzeń i nie zastępuje indywidualnej porady prawnej.