Sylwetki dwóch osób w sporze — ilustracja rozliczeń po rozwodzie

Po ustaniu wspólności majątkowej małżonek wyłączony ze współposiadania wspólnej rzeczy może w określonych okolicznościach żądać wynagrodzenia. Sam fakt, że druga osoba mieszka w lokalu lub korzysta z samochodu, nie przesądza jeszcze o obowiązku zapłaty.

Kiedy pojawia się roszczenie?

Punktem wyjścia jest art. 206 k.c., określający prawo współwłaścicieli do współposiadania i korzystania z rzeczy w zakresie dającym się pogodzić z uprawnieniami pozostałych. Trzeba ustalić, czy jedna osoba rzeczywiście naruszyła to prawo, np. odmawiając dostępu do wspólnego mieszkania.

Znaczenie mogą mieć uzgodnienia dotyczące korzystania z rzeczy, zgoda drugiej strony, jej sprzeciw i przyczyny niekorzystania. Dobrowolne zamieszkanie gdzie indziej nie oznacza automatycznie bezprawnego wyłączenia ze współposiadania.

Jaka jest podstawa żądania wynagrodzenia?

Uchwała siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 19 marca 2013 r., III CZP 88/12, wskazuje na art. 224 § 2 lub art. 225 k.c. w związku z naruszeniem art. 206 k.c. To istotne rozróżnienie: art. 222 § 1 dotyczy żądania wydania rzeczy, a nie samodzielnie wynagrodzenia za korzystanie.

Po ustaniu wspólności małżeńskiej stosuje się odpowiednio przepisy wskazane w art. 46 k.r.o. Zasadność żądania wynagrodzenia zależy także od przesłanek właściwej podstawy, w tym oceny dobrej lub złej wiary w określonym okresie.

Jak określić kwotę i okres roszczenia?

Stawki rynkowe za korzystanie z porównywalnej rzeczy mogą być punktem odniesienia, ale nie należy mechanicznie mnożyć czynszu przez połowę i cały czas postępowania. Trzeba uwzględnić zakres wyłączenia, udział, stan rzeczy, okres objęty przesłankami roszczenia i materiał dowodowy. Niekiedy potrzebna jest opinia biegłego.

  • Udokumentuj odmowę dostępu, wezwania do współposiadania i odpowiedzi.
  • Ustal okres, za który żądasz zapłaty, oraz sposób obliczenia kwoty.
  • Zachowaj dowody uzgodnień stron i faktycznego korzystania z rzeczy.
  • Odróżnij wynagrodzenie od rozliczeń nakładów, opłat i pobranych pożytków.

Rozliczenie w sprawie o podział majątku

Roszczenie należy precyzyjnie zgłosić, wskazując żądanie i dowody. Sąd nie przyznaje automatycznie wynagrodzenia za cały czas oczekiwania na podział. W postępowaniu działowym znaczenie mają także reguły koncentracji wzajemnych rozliczeń oraz skutki prawomocnego zakończenia sprawy.

Dlatego warto przeanalizować to żądanie razem z wnioskiem o podział majątku wspólnego, a nie odkładać rozliczeń na czas po zakończeniu postępowania.

Jeśli rozliczenia łączą się z innymi kwestiami po rozstaniu, pomocne będzie omówienie spraw rodzinnych i rozdzielności majątkowej. Przed porozumieniem dotyczącym sposobu korzystania lub zapłaty sprawdź również zasady przygotowania ugody.

Najczęstsze pytania

Czy wyprowadzka automatycznie daje prawo do połowy czynszu?

Nie. Należy wykazać wyłączenie ze współposiadania naruszające art. 206 k.c. oraz pozostałe przesłanki roszczenia.

Czy podstawą zapłaty jest wyłącznie art. 222 k.c.?

Nie. Dla wynagrodzenia znaczenie mają art. 224 § 2 lub art. 225 k.c. w związku z art. 206 k.c.; art. 222 dotyczy ochrony własności.

Czy sąd sam rozliczy całe korzystanie z mieszkania?

Nie należy na to liczyć. Żądanie trzeba odpowiednio sformułować, określić kwotę i okres oraz przedstawić dowody.

Czytaj także

Podstawy prawne i źródła

Materiał ma charakter informacyjny. Zastosowanie przepisów zależy od okoliczności sprawy oraz daty zdarzeń i nie zastępuje indywidualnej porady prawnej.